Η Αυτοβιογραφία του Φωτός

Ένας αγγελιαφόρος των άστρων

(...)
Η μεγάλη όμως επιστημονική συμβολή του Γαλιλαίου δεν περιορίζεται στους κόσμους που αποκάλυπτε το διαρκώς βελτιούμενο από τον ίδιο τηλεσκόπιο. Ήταν ένας αγγελιαφόρος των άστρων, που δεν έπαυε όμως καθόλου να ασχολείται και με τον επίγειο κόσμο μας. Έτσι, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα φαινόμενα της μηχανικής. Μελέτησε την παραβολική τροχιά των βλημάτων, αλλά και την κίνηση ενός σώματος στο κεκλιμένο επίπεδο. Παρατηρώντας, επίσης, μια λάμπα στον καθεδρικό  ναό της Πίζας, θα διατυπώσει την αρχή ότι οι ταλαντώσεις ενός εκκρεμούς είναι ισόχρονες, πράγμα που αποδείχθηκε χρησιμότατο για την μέτρηση του χρόνου.

Ανατρέποντας άλλωστε, τις αριστοτελικές πεποιθήσεις και αντίθετα στον κοινό νου, ο Γαλιλαίος απέδειξε ότι όλα τα σώματα, είτε αποτελούνται από σίδηρο είτε από πούπουλα, πέφτουν - εάν, φυσικά, αγνοηθεί η αντίσταση του αέρα - με την ίδια ταχύτητα. Ο Γαλιλαίος συνδύαζε την οξυδέρκεια της παρατήρησης με την πειραματική διερεύνηση αλλά και την βαθειά γνώση των μαθηματικών. Θεμελίωσε, έτσι, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιεί ο ίδιος, τη σύγχρονη πειραματική φυσική.

Δεδομένων της ευρύτητας του έργου του αλλά και του γεγονότος ότι το τηλεσκόπιο αποτελούσε μια σημαντική εφαρμογή των ιδιοτήτων του φωτός, φαίνεται αρχικά παράδοξο ότι το ίδιο το φως λίγο απασχόλησε τον Γαλιλαίο. Όντας περισσότερο πρακτικός παρά θεωρητικός νους, ενδιαφερόταν ίσως για τη σωστή λειτουργία του τηλεσκοπίου και λιγότερο για το πώς λειτουργεί. Με την μεγάλη του όμως διαίσθηση οδηγήθηκε στην αντίληψη ότι το φως, όπως και η θερμότητα, μπορούν να γίνουν πιο εύκολα κατανοητά ως σωματιδιακές και μηχανικές οντότητες.

Καταλήγει έτσι στο συμπέρασμα ότι, όταν μια ουσία αναχθεί «στα πραγματικά αδιαίρετα άτομα», τότε «παράγεται φως». Το φως λοιπόν δεν αποκλείεται να είναι κάποιο σώμα σαν τα άλλα΄ είναι απλώς μικρότερο ή, ίσως, και το μικρότερο απ' όλα. Η πραγματική του όμως φύση μάς διαφεύγει. Λίγο πριν πεθάνει, ο Γαλιλαίος μάλιστα δηλώνει ότι, όσον αφορά την ουσία του φωτός, ο ίδιος εξακολουθεί να βρίσκεται στο σκοτάδι. Τρεις αιώνες μετά, και αφού πρώτα είχε καθοριστικά συμβάλει στην κατανόηση του φωτός, το ίδιο περίπου θα δηλώσει και ο Αλβέρτος Αϊνστάιν.

Παρ' όλο που ο Γαλιλαίος λίγο αναφέρεται στο φως και στις ιδιότητές του, στο έργο του φαίνεται ευδιάκριτα η στροφή που θέλει στο εξής το φως να μελετάται ως σώμα υπαρκτό με κάποιες ιδιότητες, και όχι ως υπόσταση θεϊκή ή πνευματική. Στο πρόσωπο του Γαλιλαίου, επίσης, αποτυπώνεται ανάγλυφα η διαρκής πάλη του επιστημονικού πνεύματος με το θρησκευτικό δόγμα και με την καταπίεση, ιδίως της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. (...)